Kumarcılar Hanı

 

OSMANLI DÖNEMİNE AİT KUMARCILAR HANI

Eski adı “Buğday Pazarı” olan şimdiki Asmaaltı Meydanı’nın kuzeyinde yer alan kesme taştan yapılmış, yamuk planlı küçük bir handır. Lefkoşa’nın Büyük Han’dan sonra gelen en büyük ve en eski hanıdır. Yapım tarihi kesin olarak bilinmiyor olmasına karşın, M.S XV-XVI. Yüzyılda Ortaçağ’a ait eski yapı kalıntılarından da yararlanılarak ayni dönemlere ait kalıntılar üzerine kurulduğu belirlemesinde bulunulmuştur. Nitekim hanın girişinden hemen sonra görülen kemerli giriş kapısı ile hanın kuzeybatı köşesindeki odada sergilenen temel kalıntıları Venedik veya Luzinyan dönemine aittir.
Adres: 56, Asmaaltı Sokak, Selimiye Mahallesi
268 yıl öncesi ile sonrasından günümüze ulaşan arşiv belgeleri ile diğer yayınlardan, hanın orijinal adının belirlenmesi mümkün olabilmiştir. Vakıflar arşivinde bulunan 16 numaralı Şer’iyye Sicili’ndeki 31.Mart.1748 tarihli belgede, şimdiki Kumarcılar Hanı’nın adının “KUMARΔ olarak geçtiği ve yanındaki hamam ile birlikte Kılıç Ali Paşa Vakfı’na ait olduğu kayıtlıdır. Yine 32 ile 36 numaralı Kıb¬rıs Şer’iyye Sicillerinde bulunan ve M.S 1811 - 1836 yılları arasına tarihlenen iki ayrı belgede hanın adından “KUMARCI HANI” olarak söz edilmiştir. 1873 yılından başlayarak günümüze kadar Lefkoşa’yı ziyaret eden yerli ve yabancı yazarlar hanın adından genellikle ‘Kumarcılar Hanı’ olarak söz etmişlerdir. 1881 yılında Kaptan H.H. Kitchener tarafından çizilen Lefkoşa haritasında adı “KÜÇÜK HAN” olarak geçer.

Halk arasında adından “Seyyar Çalgıcılar hanı” ile “Kemaneciler Hanı” olarak da söz edilmiştir. Nitekim yakın geçmişimizde bile sünnet ile düğün törenlerine giden çalgıcıların Asmaaltı Meydanı’ndaki Kumarcılar Hanı’na bağlı olan ‘Asmalı Kahve’nin önüne oturup müşteri bekledikleri şimdi bile anımsanmaktadır.

1748 yılı itibarıyla Kılıç Ali Paşa Vakfına ait olan “Kumarî Han” zamanla icareteyn (ikili kira) Vakfı usulüyle Derviş Paşa’nın kardeşi Fuat Tüccarbaşı’nın özel mülkü olurken, hanın karşısındaki Elmazlı Hamam ise Mir-i Miran Vezir Osman Paşa’nın dul eşini hamamda bastığından kafası kesilerek cezalandırılan Miralay Tahir Ağa’nın özel mülkü olmuştur. 1950’li yıllarda bu han, Lefkoşalı Tüccarbaşılar’dan Mehmet İzzet Bey ile Mehmet Asım Bey’in adlarına tapu kütüğüne kayıtlıydı. İlk restorasyonu 1937- 1957 yılları arasında gerçekleştirilmiştir. İleri restorasyonunun gerçekleşebilmesi için Antikalar Dairesi tarafından eski eser olarak tescil edilmiş ve 1958 - 1963 yılları arasında varislerine 70 Kıbrıs Lirası yıllık kira ödenmiştir. Tüccarbaşı’nın vefatından sonra bu han ilkin kızları Hürmüs Hanım ile Fezile Hanım’a miras olarak kalmıştır. Daha sonra bu hanın % 25 hissesi Behzat Aziz Beyli ile ailesinin mülkiyetinde kalmış olmasına karşın, diğer hissedarların payına düşen %75 hisse Turizmci Con Aziz Kent’e satılmıştır. 12 Temmuz 2011 tarihinde Turizm ve Çevre Bakanlığı’nın mal sahipleriyle imzaladığı sözleşmeyle hanın 15 yıl süreyle kullanım hakkı mal sahiplerinden devralınmıştır.

  Osmanlı dönemi şehir içi ticaret hanlarının tipik örneklerindendir. Hanın giriş holündeki Ortaçağ’a ait kemerinden hanın orta avlusuna ulaşılmaktadır. Orijinal 52 odası olmasına karşın günümüze sadece 44 tanesi gelebilmiştir. Odalar, orta avluyu çevreleyen yuvarlak sütunlu kemerlerin alt ve üstünde yer almaktadır. Alt odalar depo ile ahır amaçlarıyla kullanılırken, üst odalar ise yatı amacıyla kullanılmaktaydı. Üst odalar beşik tonozlu olup odaların önlerindeki ahşap revaklar kiremit üst örtülüdür. Bazı odalarda ocak bulunmaktadır. Odaların döşemeleri mermer olup dışa açılan dikdörtgen ve mazgal pencereleri vardır. Odaların zeminleri düzgün kesilmiş mermerlerle döşenmiştir.  

TARİHİ ASMAALTI MEYDANI

Bir ticaret ve konaklama merkezi olan Lefkoşa Asmaaltı Meydanı (Buğday Pazarı), Lüzinyan döneminden başlayarak Kıbrıs’ın idari merkezi durumundaki Sarayönü ile dini merkezi durumundaki Ayasofya (Selimiye) meydanlarının arasında yer almaktadır. Osmanlı dönemi öncesindeki konumuna ilişkin bilgilere sahip olmamakla birlikte, Osmanlı dönemine ait Kumarcılar Hanı giriş koridorundaki Ortaçağ kemeri, Osmanlı dönemi öncesinde şekillenmeye başladığına işaret etmektedir. Ancak yine de bu meydanı şehir içi ticaret hanlarının yoğunlaştığı bir ticaret ve konaklama merkezi haline getiren Osmanlılar olmuştur.  

Osmanlı döneminde genel görünümüyle, Lefkoşalılar ile Lefkoşa’ya geçici olarak gelen yerli ve yabancıların çoğu ihtiyaçlarını karşılayan bir merkez durumundaydı. Bu ihtiyaçların karşılanmasına yönelik olarak meydanın çevresinde üç ayrı hanın yanı sıra, hamam, aşhane, fırın, kahvehane, meyhane, şano, bakkal, nalbant ve eğlence yerleri bulunmaktaydı. Meydanın genel olarak kuzeyinde Kumarcılar Han, güneyinde Büyük Han ve doğu ile batısında ise değişik yapılarla çevrelenmiş durumdaydı. Doğu ile batıdaki yapılar genellikle tek katlı olmalarına karşın, iki katlı olanlar da vardı. Ancak iki katlı yapıların alt katlarındaki dükkânların kapıları meydana açılırken, konut olarak kullanılan üst katlardaki yapıların giriş kapıları ile cumbaları meydanın gerisindeki sokaklara açılmaktaydı. Bunun nedeni, büyük bir olasılıkla, aile mahremiyetine verilen önemin bir gereği olarak değerlendirilmektedir. 1873 yılı itibarıyla Lefkoşa genelinde varlığı saptanan hanlardan üçü bu meydanda bulunmaktaydı. Bunlar, Büyük Han (Alanyalılar Hanı), Kumarcılar Hanı (Seyyar Çalgıcılar Hanı) ve meydanın kuzeydoğu ucundaki Tahsin’in Hanı idi. Alış-veriş için bir gün önceden köylerden yola çıkan köylüler ile tek direkli gemilerle Anadolu’dan gelenler bu hanlarda konaklarlardı. Hanların alt katları Lefkoşa çarşılarında satılmak için getirilen malzemeler için depo görevi görürlerken, üst katları yatma amacıyla kullanılırdı. Alt katlardaki revaklar ile orta avlu hayvanların bağlanma yerleriydi.  

Arabalar ise hanların önünde bırakılır, araba tekerleklerinin yağlanması ile hayvanların nallanması işleri Kumarcılar Hanı’nın giriş kapısının solunda demirci dükkânı bulunan Yorgo adlı bir Rum tarafından yapılmaktaydı. Meydanın doğusundaki Miralay Tahir Ağa’nın konağının yanında Elmazlı Hamam vardı. Burada gündüzleri kadınlar, geceleriyse erkekler yıkanmaktaydı.
Açılış ve Kapanış Saatleri

  • 08:00 - 18:00
0
Bağlanıyor
Lütfen bekleyiniz...
İletişime Geç

Şuanda çalışma saatlerimizin dışındayız. Bize mesaj gönderebilirsiniz, çalışma saatleri içerisinde size cevap yazacağız.

* Tam Adınız
* Eposta
* Mesajınız
Hoşgeldiniz

Pazartesi, Salı, Çarşamba ve Cuma günleri 08.30 – 15.30, Perşembe günleri 08.30 – 18.00 saatleri arasında şikayet, öneri ve görüşleriniz için canlı destek vermek için mesajlarınızı bekliyoruz..

Karşılıklı iletişim süreci boyunca lütfen sitemizden çıkış yapmayınız. Çıkış yapmamız halinde canlı destek kapatılmış olacaktır. Teşekkür ederiz.

* Adınız
Canlı Destek
Değerlendirme

Size daha iyi yardımcı olalım! Bize çekinmeden değerlendirme yapabilirsiniz.

Canlı destek ekibimiz size yardımcı olabildi mi?
Şikayet Sistemi